Azerbaycan'da 7 Şubat 2024 Çarşamba Günü Yapılan ve 30 Yıl Sonra Ermeni İşgalinden Kurtarılan Dağlık Karabağ Bölgesinde de Sandıkların Kurulduğu, 8. Cumhurbaşkanlığı Seçimini, Mevcut Cumhurbaşkanı İlham ALİYEV Büyük Farkla Kazandı. Yeni Dönem, Kardeş Azerbaycan Devleti ve Halkı için Hayırlı, Uğurlu olsun…

UNUTULMAMASI GEREKEN KIRIM TATAR AYDINI MUHARREM FEYZİ TOGAY

Türk Dünyası Tarih Kültür Dergisi’nin 445. sayısında kaleme aldığım makalede Kırım Tatar aydını Muharrem Feyzi Togay’ın (1877-1947) hayatına, Turancılık düşüncesine, Türk dünyasına yönelik çalışmalarına ve Türk Amacı dergisinde yazdığı yazılarına yer verdim. Türk Dünyası Tarih Kültür Dergisi’nin Şubat 2024 sayısına konu olan Togay’ın kamuoyunca bilinmeyen hayatı ve çalışmaları hakkında bilgi verdim.

AYDIN MUHARREM FEYZİ TOGAY’IN BİLİNMEMESİ ÇOK ÜZÜCÜ

Kırım Tatarı Muharrem Feyzi Togay’ı, Kazan Tatar aydını Ahmed Hadi Maksudi’yi araştırırken tanıdım. Araştırmalarım arasında ona denk gelince merak ettim, Kırım Tatarlarıyla iletişime geçtim. Türk Tarih Kurumunda Kütüphane Müdürü Neşecan Uysal ile görüştüm, araştırdı ve Togay ile belgelere ulaştı. Ayrıca Uysal, Sinan Levent’in (Ankara Üniversitesi Öğretim Üyesi Doç. Dr.) Japan Times’a ilişkin yazdığı belgelerin arşivine ulaşmamı sağladı. Togay, Türkçülük ve Türk Birliği bağlamında önemli bir insan, ancak Türkçüyüz, milliyetçiyiz diye geçinen insanlar, Togay’ı sorsak bilmezler. O, genel olarak Türk dünyası sevdalısı biri ama bilinmemesi çok üzücü.

TÜRK DÜNYASINI, TÜM DÜNYAYA DUYURMAYA ÇALIŞTI

Kırım Tatar aydını Muharrem Feyzi Togay’ın Kırım Ahalî Cumhuriyeti’nde Eğitim Bakanı olarak görev yürütmüştür. 1920’li yıllarda Türkiye’ye gelen Togay, Türkçülük ve Türk Birliği konusunda çeşitli faaliyetler yürütmüş hemen akabinde de Japonya’ya olan ilgisinden dolayı da Japan Times’ta muhabirlik görevi almıştır. Bu nedenle Togay’ın Kırım Tatarları ile Kazan Tatarları başta olmak üzere tüm Türk dünyasını Japonya’ya da duyurmuştur.

TOGAY TANINMASI VE TANITILMASI GEREKEN ÖNEMLİ BİR AYDINIDIR

Muharrem Feyzi Togay çeşitli faaliyetler dışında başta Cumhuriyet Gazetesi olmak üzere çeşitli dergilere de yazılarıyla katkıda bulunmuştur. Togay, Prof. Dr. Ahmet Caferoğlu’nun önderliğinde 1942 yılında yayın hayatına başlayan Türk Amacı Dergisi’ne makaleler yazmıştır. Türk Amacı Dergisi, Türk dünyasını tanıtmayı amaçlamış. Kırım Tatar, Kazan Tatar aydını ile Türk dünyasından önemli isimler bu dergide yer almış. Dergide çok kaliteli makaleler yer almış ancak bilinmeyen bir nedenle dergi sadece 8 sayı çıkarabilmiştir.Türk Dil Kurumundan (TDK) 2018 yılında derginin tıpkı basımı kitap olarak yayımlamıştır.

Muharrem Feyzi Togay’ın derginin ilk sayısındaki yazısı Kazan Hanlığı’nın hükümdarı Süyümbike ile ilgili olmuş. Bunun yanında Kırım Hanlığı’nı, Şarkî Türkistan’ı, Yakup Bey Devleti’ni, Şeyh Şamil’i, Kazan Tatar aydını Şehabeddin Mercani’yi kaleme almış.

İlgilenenler olursa Türk Dünyası Tarih Kültür Dergisi’ndeki yazıma bakabilir. Togay tanınması ve tanıtılması gereken önemli bir  aydınıdır.

Bundan sonra umarım başka kaynaklara ulaşarak Togay hakkında geniş bir bilgiye erişebiliriz. Bununla birlikte umarım Muharrem Feyzi Togay’ı daha geniş kitlelere yayabiliriz. Bu isimler sayesinde Türkçülük davası bu günlere gelmiştir.

Roza Kurban

Roza Kurban, Tataristan’ın Yeşel Üzen ( Yeşil Dere) bölgesi Mulla İle ( Molla İli) köyünde doğmuştur. İlk ve orta öğrenimini burada; liseyi, Mulla İli’nden 5 km. uzaktaki Norlat kasabasında okumuştur. Tataristan’ın başkenti Kazan’daki 1 Nolu Pedagoji Üniversitesi Ana Sınıfı Öğretmenliği bölümünü 1990 yılında bitirmiş. Aynı yıl Kazan Devlet Üniversitesi Filoloji Fak. Tatar dili ve Edebiyatı bölümüne başlamış, 1996 yılında “Tatar Ana Okullarında Konuşma Geliştirme Dersleri” başlıklı tezi ile buradan da mezun oldu.. 1983 yılında Norlat’taki Ana Okulunda başlayan çalışma hayatında öğretmenlik ve müdürlük yaptı. 1995 yılında yaptığı evliliği dolayısıyla Türkiye’ye geldi. Halen Ankara’da yaşamaktadır. Türkiye’de de Tatar Türkleri üzerinde çalışmalarına devam etti. Akademisyen eşi İklil Kurban ile birlikte 2001 yılında: Başkurtlar”(S.İ. Rudenko’nun) ve 2008 yılında “Kazan Hanlığı Tarihine Özgü Araştırmalar”( M.G. Hudyakov’un) adlı kitabı Rusçadan Türkçeye çevirmiştir. Kendisinin yazdığı “Biz İdil’den, Ural’dan…“ adında kitabı 2014 yılında İstanbul’da basıldı Roza Kurban’ın Tatar Tarihi, Edebiyatı ve Dili üzerine yazdığı, yayımlanmış birçok araştırma yazısı bulunmaktadır. Yazıları bir çok dergi ve gazetede yayımlandı. Aynı zamanda çeşitli bilgi şöleni ve panellerde tebliğler sunmuştur. İyi derecede Rusça ve Tatar-Başkurt lehçesi başta olmak üzere, birçok Türk lehçesini bilmektedir. Bir çocuk annesidir

Bunlar ilginizi çekebilir...

Bir yanıt yazın